فلسفه در مدرسه


«فلسفه در مدرسه»

به نقل از روزنامۀ شرق، کتاب «پرسشگری و گفت وگو با کودکان و نوجوانان» نوشتۀ جانا مور لون و مایکل باروز به تازگی با ترجمه مرتضی براتی از سوی نشر لگا منتشر و روانه بازار نشر شده است. عنوان کتاب حاوی دو اصطلاح محوری فلسفه ورزی است: پرسشگری و گفت وگو. فلسفه در جوهر خود، طرح پرسش هایی است که برای درک موقعیت انسانی اساسی اند. آن گونه که توماس نیگل می گوید «محور فلسفه پرسش هایی است که ذهن ژرف اندیش انسان آنها را به طور طبیعی معماگونه می یابد». همه ما در زندگی خود به نوعی با پرسش هایی فلسفی مواجهیم که حیرت ما در معنای زندگی (و پایان آن)، تامل درباره ارزش ها و بازتاب درستی و نادرستی اعمال مان را رقم می زند. در حین سنجه این مباحث، چه کودکان چه بزرگسالان، درگیر تفکر فلسفی می شویم. اغلب، این پرسش ها پاسخ قطعی ندارند. آنها ما را از عدم قطعیت و وجود امکان های فلسفی در زندگی آگاه می کنند. کتاب «پرسشگری و گفت وگو با کودکان و نوجوانان» نوشته جانا مور لون، مدیر مرکز شمال غربی فلسفه برای کودکان در گروه فلسفه دانشگاه واشنگتن و مایکل باروز مدرس ارشد فلسفه در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا است. نویسندگان فصل اول و دوم کتاب حاضر را با بحث از انگیزه های اصلی فلسفه ورزی با کودکان آغاز می کنند. این انگیزه ها مبتنی بر این باور است که فلسفه در هسته خود، عملی بنیادی برای وضع بشر است و آموزش آن نباید منحصر به دانشجویان و تحصیل در آموزش عالی باشد. پرسش، بررسی و پاسخ به پرسش های بنیادین – چه از نوع اخلاقی، سیاسی، وجودی، معرفت شناختی و چه متافیزیکی – عملی معمول است که می تواند از سن خردسالی سودمند باشد. وقتی فلسفه در مدارس معرفی می شود، کودکان در پرسش ها و فعالیت های مرتبط، با گفت وگو و تامل مشارکت می کنند که این امر باعث اکتشاف مشارکتی می شود. برای آنکه پرسش های فلسفی پربار و به نحوی مطرح شوند که برای یادگیری دانش آموزان مفید باشد، مربیان و دانش آموزان باید شرایط آموزشی لازم را تسهیل کنند. برای این منظور، نویسندگان در فصول سوم تا پنجم از فلسفه آموزش و پرورش و رویکردهای آموزشی بحث می کنند که به گمان آنها بیشترین حمایت را از عمل فلسفی دارند، از جمله اهمیت حساسیت فلسفی و عناصر «حلقه کندوکاو فلسفی» یادگیرنده محور. در فصول ششم تا هشتم طرح درس های فلسفی بسیاری ارائه شده که می توان از آنها برای فلسفه ورزی با کودکان در کلاس های مدارس ابتدایی، متوسطه اول و دوم بهره برد. با پوشش طیف گسترده ای از موضوعات فلسفی و از جمله فعالیت های کلاسی متعدد و محرک های بحث، نویسندگان قصد دارند این طرح درس ها برای معلم پیش از دانشگاه، کارشناس مجرب فلسفه پیش از دانشگاه و مربیان تازه کار به گونه ای یکسان مفید باشد. در بخش پایانی کتاب، نویسندگان نگاه خود را به مسائل مهمی معطوف می کنند که به نظرشان، شایسته توجه بیشتری در ادبیات فلسفه پیش از دانشگاه است. این مسائل عبارت اند از: تبعیض، مناسبات قدرت، نابرابری های اجتماعی و احترام به کودکان و نیز بعضی مباحث سیاست کلان، درباره تلاش برای راه گشایی فلسفه به مدارس. پیش از این کتاب های زیادی درباره آموزش فلسفه پیش از دانشگاه منتشر شده است و طیف گسترده ای از منابع مفید برای معرفی فلسفه به کودکان با روش های مختلف وجود دارد که بسیاری از آنها در کتاب نامه و ضمیمه کتاب پیش رو معرفی شده است. کتاب «پرسشگری و گفت وگو با کودکان و نوجوانان» منابع کاربردی دیگری را برای استفاده در کلاس های درس معرفی و ملاحظه ای از مباحث آموزشی، اجتماعی و سیاسی را در نظر می گیرد که در حال حاضر، در آثار مکتوب کمتر نمایان می شوند. به نظر نویسندگان، تحریر این کتاب، مستلزم این بوده که درباره ارزش آموزشی فلسفه پیش از دانشگاه، فلسفه ورزی در آموزش وپرورش و ارتباط فلسفه پیش از دانشگاه با مسائل مهم در آموزش معاصر مانند اصلاحات آموزشی، پرورش کودک و تبعیض و امتیاز در کلاس های درس عمیقا فکر شود. این کتاب دومین عنوان از مجموعه «فلسفه روزی با کودکان و نوجوانان» در نشر لگا است. اولین کتاب این مجموعه، «کودک فلسفی: پرورش توان فکری و فلسفی کودکان» است که چندی پیش چاپ دوم آن منتشر شد. «پرسشگری و گفت وگو با کودکان و نوجوانان» منبعی برای کلاس های فلسفه پیش از دانشگاه است و می تواند به کار علاقه مندان، مدیران، مربیان، سیاست گذاران، کارشناسان آموزش و والدین بیاید. راهیابی فلسفه به مدارس ممکن است در ابتدا عملی کوچک و مانند موضوعی دیگر برای آموزش به نظر آید؛ اما این عمل به ظاهر کوچک، در واقع می تواند بسیار مهم باشد. تمرین فلسفی، بر مبنای تفکر کردن برای خود کودکان، باعث شناخت ظرفیت های فکری آنها می شود. ارج نهادن سهم کودکان می تواند باعث تفکر درباره مسائل بزرگ و پیچیده و احترام به تجربیات و ایده های آنها شود. به اعتقاد نویسندگان، این امر می تواند تحولی برای آموزش و پرورش باشد.

منبع‌: روزنامه شرق/ شماره 3832 / ۱۳۹۹ شنبه ۱۲ مهر.

نقد و بررسی کتاب

انتشارات لگاپرسشگریپرسشگری و گفت‌وگوجانا مور لونفلسفه‌ورزیکتابکتاب فلسفیکودک فلسفیمایکل باروزمترجممرتضی براتینشر لگانویسنده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *