خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – الهه شمس: 

کتاب «ادیپ؛ میل آتشین کودک» نوشتۀ خوان داوید نازیو و ترجمۀ علی حسن‌زاده، اثری تحلیلی و عمیق دربارۀ نظریۀ بنیادین «عقدۀ ادیپ» در روان‌کاوی است. انتشار این کتاب توسط نشر لگا، پاسخی به موج‌های جدیدی در روان‌شناسی معاصر است که اهمیت مفاهیم کلاسیک را زیر سوال برده‌اند.

نازیو، از چهره‌های شاخص مکتب لاکان در فرانسه، در این اثر به مخالفت با رویکردهای دست‌کم‌گیرانه نسبت به ادیپ می‌پردازد و تأکید می‌کند که «عقدۀ ادیپ» تنها یک بحث تاریخی یا افسانه‌ای نیست، بلکه هستۀ مرکزی تمام فهم‌های روان‌کاوانۀ انسان درباره هویت، میل جنسی و رنج است. او صراحتاً اعلام می‌کند که عناصری چون سرکوب، انقیاد، میل و حتی اضطراب اختگی، همگی حول محور «خواست کودک نسبت به والدین» سازمان می‌یابند.

از این منظر، کتاب «ادیپ؛ میل آتشین کودک» بازخوانی تازه و با رویکردی تحلیلی نسبت به موضوعی است که بسیاری آن را ازمدافتاده می‌پندارند. نازیو نشان می‌دهد که بازگشت و فوران امیال ادیپی، اتفاقی محدود به دوران کودکی نیست؛ بلکه در هر بحران و تنش عاطفی بزرگسالی نیز فعال می‌شود و به اشکال مختلف در روابط انسانی خود را نشان می‌دهد.

ساختار و اهمیت کتاب:

تمرکز اصلی این کتاب روی تفاوت‌ها و شباهت‌های عقده ادیپ در پسرها و دخترهاست و نشان می‌دهد که این تجربه‌ها چه تأثیر مهم و ماندگاری بر هویت و مشکلات روحی انسان می‌گذارند. ساختار کتاب به صورت مرحله‌به‌مرحله و منظم نوشته شده و هر بخش به یک موضوع اساسی می‌پردازد.

در ابتدای کتاب، نویسنده دربارۀ کشش و میل شدید کودک به والدین صحبت می‌کند و بعد توضیح می‌دهد که این روند برای پسرها و دخترها چگونه متفاوت است. برای هرکدام، مثال‌هایی آورده و توضیح داده که بچه‌ها چه احساسات پیچیده‌ای نسبت به والدینشان دارند. بخش‌هایی مثل “سه میل پنهان”، “سه خیال‌پردازی دربارۀ لذت یا ترس” و “پایان‌یافتن دوران ادیپ” کمک می‌کند تا خواننده بهتر بفهمد که در ذهن کودک چه می‌گذرد.

در بخش دیگری از کتاب، نویسنده به این می‌پردازد که چرا و چطور تفاوت جنسیتی و نقش پدر یا مادر می‌تواند روی شکل‌گیری هویت جنسی و احساسات فرد تاثیر بگذارد، به‌ویژه در مورد دختران. او با استفاده از نظریه‌های فروید و لاکان، این موضوعات پیچیده را به زبان ساده‌تر توضیح می‌دهد.

سپس در فصل‌های پرسش و پاسخ، نازیو توضیح می‌دهد که چگونه مشکلات زمان کودکی، مثل همان عقدۀ ادیپ، می‌توانند باعث بروز مشکلات روانی در بزرگسالی شوند. او همچنین دربارۀ فرق مشکلات عادی و بیماری‌های جدی روانی صحبت می‌کند. در انتهای کتاب، گزیده‌هایی از نوشته‌های اصلی فروید و لاکان آورده شده تا خواننده بتواند به سراغ منابع اصلی برود و بیشتر با ریشه‌های این نظریه‌ها آشنا شود.

در کل، نازیو با این کتاب سعی دارد به زبانی روشن و طبقه‌بندی‌شده توضیح دهد که هویت و مشکلات روانی هر آدمی، چقدر وابسته به تجربه‌های اصلی دوران کودکی اوست و تفاوت‌های بین دختر و پسر در این زمینه چیست.

کتاب با ارائۀ مثال‌ها، تحلیل مکانیزم‌های ذهنی کودک و بزرگسال، و تأکید بر اهمیت تشخیص و شناسایی امیال سرکوب‌شدۀ دوران کودکی، منبعی معتبر نه‌تنها برای روان‌کاوان که برای پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی به‌ شمار می‌رود. توصیۀ مولف و مترجم برای مطالعۀ مخاطبان تخصصی و علاقه‌مند به روان‌شناسی و روان‌کاوی نشان‌دهندۀ جامعیت و عمق اثر در پرداختن به مباحث بنیادین روان انسان است.

نویسنده و مترجم؛ زندگی و جایگاه علمی

خوان داوید نازیو، روان‌کاو برجستۀ فرانسوی و از شاگردان شناخته‌شدۀ ژاک لاکان است. نازیو با بهره‌گیری از آموزه‌های فروید و لاکان، جایگاهی ویژه در روان‌کاوی معاصر یافته و در آثار خود همواره به روزآمدسازی مفاهیم روان‌کاوی کلاسیک پرداخته است. دغدغۀ اصلی وی، بازتعریف مفاهیم کهن در قالبی کاربردی برای مسائل روانی امروز بشر است و همین رویکرد او را به یکی از منابع معتبر در مباحث هویتی و روان‌نژندی تبدیل کرده است.

مترجم اثر، علی حسن‌زاده، با نگاهی تخصصی به متون روان‌کاوی و سابقۀ ترجمۀ آثار دانشگاهی، در برگردان این کتاب نیز امانت‌داری علمی و وفاداری به لحن نویسنده را رعایت کرده است. وی با آگاهی از حساسیت‌های اصطلاحات کلیدی در این حوزه، متن را به گونه‌ای ترجمه کرده که برای علاقه‌مندان و پژوهشگران ایرانی روان‌کاوی، قابل استفاده و استناد باشد.

برخلاف تأثیر همه‌جانبۀ نظریۀ ادیپ در قرن بیستم، امروزه گاه این نظریه در ایران و جهان، بیش از یک روایت افسانه‌ای تلقی نمی‌شود. بااین‌حال، کتاب «ادیپ؛ میل آتشین کودک» با تحلیل روشمند و رویکرد تطبیقی میان فروید و لاکان، بار دیگر تأکید می‌کند که این نظریه همچنان پاسخگوی بسیاری از پرسش‌های بنیادین روان بشر است؛ از مسألۀ هویت جنسی گرفته تا واکاوی ریشه‌های تنش‌ها و روان‌نژندی‌های عادی و آسیب‌زای فرد.