بارگذاری....
صالح نجفی و مازیار اسلامی
۲۱ آذر

«سینما یک فرم هنری است و بیش از هر چیز دیگری به ما امکان فکرکردن می‌دهد.»

بررسی مجموعۀ ده جلدی «فیلم به‌مثابۀ فلسفه» با حضور مازیار اسلامی، نویسنده و منتقد سینما؛ و صالح نجفی، پژوهشگر، مترجم و مؤلف کتاب‌ها، در موسسۀ شهر کتاب برگزار شد.

در این نشست صالح نجفی مؤلف و مترجم مجموعۀ ده جلدیِ «فیلم به‌مثابۀ فلسفه» گفت: نوشتن درباره برخی از فیلم‌های این مجموعه به‌طور اتفاقی پیش آمد و به هر حال من نمی‌توانم خود را منتقد سینما بنامم. در ابتدا بگویم اینکه برخی از فیلم‌ها را برای توضیح مفاهیم فلسفی انتخاب کنیم رویّۀ درستی نیست و با این روش موافق نیستم. ما ابتدا باید از کنش‌های فلسفی در یک جامعه حرف بزنیم و سپس آن را ریشه‌ای تفهیم کنیم. من با یک سؤال این مجموعه را شروع کردم و بیشتر تحت تاثیر آشنایی با کسانی مانند مازیار اسلامی بودم و سؤال من این بود که آیا فیلم‌ها می‌توانند صورتی از تفکر باشند و یک آپارتوسی برای آن در نظر گرفت و مجموعه روابطی که یک فیلم را تولید می‌کند جزو حیات مادی آن به حساب آورد یا خیر؟

صالح نجفی نشر انتشارات لگا

صالح نجفی در ادامه افزود: سینما برای ما یک ابژۀ تمام‌شده نیست و برای جامعه ما حیات دوگانه‌ای دارد. جامعه ما با جهشی زیاد به این مدیوم رسیده است. هنوز سنت‌های زیبا‌شناسی به آن صورت در ایران پا نگرفته و عده‌ای مشغول فیلم دیدن و فیلم ساختن هستند! متونی که در این مجموعه تولید شده تلاشی بوده تا از طریق فیلم‌ها فکر کنیم و از این نظر فیلم‌ها خیلی با هم فرق ندارند. فیلم‌های این مجموعه امتحان خود را پس داده‌اند و مورد تایید هم هستند. اما اگر کسی بخواهد ایده‌ای از طریق سینما مطرح کند باید با فیلم فلسفی درگیر شود. این متون را باید به صورت یک آزمایش فکری خواند.

در انتهای نشست مازیار اسلامی درباره مفهوم نظری سینمای فلسفی و همچنین نظریه‌هایی که صالح نجفی از آن‌ها برای تدوین این مجموعه استفاده کرده، صحبت کرد و گفت: به نظر من صالح نجفی مانند یک آکادمی تک‌نفره است که نقش مهمی در آشنایی فارسی‌زبانان با علوم فلسفی داشته است. من اعتقاد ندارم که چیزی به عنوان سینمای فلسفی وجود دارد یا اینکه فیلمساز فلسفی وجود دارد. همانطوری که نمی‌توانیم بگوییم شاعر و نقاش فیلسوف وجود دارد در سینما هم وضع به همین منوال است. در زبان فارسی واژه فلسفه کلمه خوش‌آهنگی است و فیلم هم که همراه می‌شود به لحاظ آوایی آدم را راضی و خشنود می‌کند. گفته‌های من بر اساس نظریات آلن بدیو استوار است که صالح نجفی هم در ترجمه و ارائه آن‌ها یدی طولانی دارد.

این منتقد سینما در ادامه عنوان کرد: فیلم خوب فیلمی نیست که بحث‌های عمیق فلسفی کند و از قضا فیلم‌هایی که با این نیت و مدعا ساخته شده‌اند- مانند فیلم‌های گلخانه‌ای دهه ۶۰ سینمای ایران- شکست خوردند چون هر فیلم بیش از هر چیز دیگری باید به سینما وفادار باشد. من پروژه صالح نجفی را مشق‌هایی برای فکر‌کردن درباره سینما می‌بینم. فلسفه درباره همه چیز تامل می‌کند از جمله درباره سینما و ما نباید فکر کنیم فلسفه سینما و رابطه فلسفه با سینما رابطه‌ای عمیق و چندلایه‌ای است که فیلمسازان خاصی می‌توانند به آن وارد شوند. از «گنج قارون» گرفته تا فیلم «همه می‌دانند» از اصغر فرهادی همه به ما امکان فکرکردن می‌دهند و هیچ فیلمی از دایره چنین تفکری خارج نیست. سینما یک فرم هنری است و بیش از هر چیز دیگری به ما امکان فکر کردن می‌دهد و هیچ فیلمی از دایره چنین تفکری خارج نیست. سینما یک فرم هنری است و بیش از هر چیز دیگری به مولفه‌های خودش باید وفادار بماند و آن‌ها را فعلیت ببخشد.
وی در انتهای بحث خود عنوان کرد: وقتی دربارۀ چیزی به‌عنوان رابطه سینما و فلسفه صحبت می‌کنیم باید به شیوه‌های تولید فکر در سینما بپردازیم و سینما برای تولید فکر باید از مولفه‌های سینماتوگراف استفاده کند نه نظریات فلسفی.

مازیار اسلامی و صالح نجفی

در انتهای نشست صالح نجفی در ادامه بحث خود عنوان کرد: درباره بدیو و رابطه‌اش با سینما نکات جالبی وجود دارد. بدیو متون زیادی درباره سینما تولید کرده است که به اصطلاح تنها شامل سینمای سطح بالا نمی‌شود. به عنوان مثال بدیو خیلی به سینمای وسترن علاقه داشته است. ما تا سالیان سال تنها سه مقاله از بدیو درباره سینما داشتیم که تحول سینما را نمایندگی می‌کرد؛ مقاله «حرکات اشتباه در سینما» ار آن جمله است. در این مقاله بدیو از بوطیقای سینما صحبت می‌کند و آن را نتیجه سه حرکت می‌داند؛ حرکت سراسری، حرکت موضعی و حرکت ناخالص. حرکت سراسری آن چیزی است که در کل فیلم می‌بینیم و حرکت موضعی از قابی به قاب دیگر وجود دارد و در نهایت حرکت خالص که می‌توان از منظر ناخالصی هنر سینما به آن وارد شد که این هنر از ایده هنرهای دیگر استفاده می‌کند. بدیو معتقد است که فلسفه موظف است به سوی بیان سینمایی حرکت کند و سینما را به عنوان بزرگ‌ترین ابداع قرن بیستم معرفی می‌کند. بدیو مدعی بازگشت ماتریالیستی به سمت افلاطون است و افلاطون را به عنوان فیلسوفی که فلسفه را هنری مشروط به دستیابی به علم معرفی کرده، می‌شناسد.

یک نظر ارسال کنید